Anticonceptiva zijn geneesmiddelen en medische hulpmiddelen die zwangerschap voorkomen door de bevruchting of innesteling van een eicel te blokkeren. Het hoofddoel is het bieden van betrouwbare geboortebeperking, zodat mensen zelf kunnen bepalen wanneer zij kinderen willen krijgen.
Er bestaan verschillende werkingsmechanismen voor anticonceptiva. Hormonale methoden beïnvloeden de eisprong en verdikken het baarmoederslijm. Barrièremethoden zoals condooms voorkomen dat zaadcellen de eicel bereiken. Spiraaltjes maken de baarmoeder ongeschikt voor innesteling.
De effectiviteit varieert per methode, van 85% bij condooms tot meer dan 99% bij hormonale middelen en spiraaltjes bij correct gebruik. De betrouwbaarheid hangt sterk af van consistent en juist gebruik volgens de voorschriften.
Het maken van de juiste keuze is cruciaal en hangt af van persoonlijke factoren zoals leeftijd, gezondheid, levensstijl en kinderwens. Overleg met een arts of apotheek helpt bij het vinden van de meest geschikte anticonceptiemethode voor uw specifieke situatie.
Hormonale anticonceptiva bevatten kunstmatige hormonen die de natuurlijke hormooncyclus beïnvloeden om zwangerschap te voorkomen. Deze methoden behoren tot de meest effectieve vormen van geboortebeperking.
De anticonceptiepil is de meest gebruikte hormonale anticonceptiemethode in Nederland. Er zijn twee hoofdtypen beschikbaar:
Naast de pil zijn er verschillende alternatieve hormonale anticonceptiva verkrijgbaar. De hormonale pleister (Evra) wordt wekelijks vervangen en geeft hormonen af via de huid. De vaginale ring (NuvaRing) blijft drie weken in de vagina en wordt maandelijks gewisseld.
Voor langdurige bescherming zijn er het hormoonspiraaltje (Mirena voor 5 jaar, Jaydess voor 3 jaar) en de anticonceptie-injectie (Depo-Provera) die eens per drie maanden wordt gegeven. Deze methoden zijn ideaal voor vrouwen die niet dagelijks aan anticonceptie willen denken.
Voor mensen die hormoonvrije anticonceptie prefereren, zijn er verschillende effectieve opties beschikbaar. Het koperspiraaltje (IUD) biedt langdurige bescherming tot 10 jaar en werkt door het vrijgeven van koperionen die zaadcellen onschadelijk maken. Deze methode is zeer betrouwbaar met een slaagpercentage van meer dan 99%.
Barrièremethoden vormen een andere categorie van niet-hormonale anticonceptiva:
Natuurlijke methoden zoals de temperatuurmethode en kalendermethode vereisen nauwkeurige monitoring van de menstruatiecyclus. Deze methoden zijn hormoonvrij maar vereisen discipline en zijn minder betrouwbaar dan andere opties.
Noodanticonceptie, ook wel de 'morning-after pil' genoemd, is bedoeld voor gebruik na onbeschermd geslachtsverkeer of falen van anticonceptie. In Nederland zijn twee werkzame stoffen beschikbaar: levonorgestrel en ulipristal acetaat.
De bekendste merken zijn ellaOne (ulipristal acetaat) en NorLevo (levonorgestrel). NorLevo is effectief tot 72 uur na geslachtsverkeer, terwijl ellaOne tot 120 uur na geslachtsverkeer gebruikt kan worden. Hoe eerder de pil wordt ingenomen, hoe effectiever deze is.
Beide preparaten zijn zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek. De apotheker zal advies geven over het juiste gebruik en mogelijke bijwerkingen. Noodanticonceptie vervangt geen reguliere anticonceptie en is uitsluitend bedoeld voor noodsituaties.
Hormonale anticonceptiva kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken, zoals hoofdpijn, misselijkheid, gewichtstoename en stemmingswisselingen. Bij de pil en anticonceptiepleister komen vaak tussentijdse bloedingen voor, vooral in de eerste maanden. Het spiraaltje kan menstruatiepijn en hevig bloedverlies veroorzaken, terwijl het hormonale spiraaltje juist lichtere menstruaties geeft.
Hormonale anticonceptiva verhogen het risico op trombose, vooral bij rokers boven de 35 jaar. Contra-indicaties zijn onder andere een geschiedenis van trombose, bepaalde hartziekten, ernstige leveraandoeningen en bepaalde vormen van kanker. Vrouwen met migraine met aura mogen geen oestrogeenhoudende middelen gebruiken vanwege verhoogd risico op beroerte.
Neem direct contact op bij symptomen zoals hevige hoofdpijn, pijn in de borst, kortademigheid, pijn in de benen of plotseling gezichtsverlies. Ook bij aanhoudende buikpijn, onverwachte bloedingen of tekenen van depressie is medisch advies noodzakelijk.
De keuze voor anticonceptie hangt af van verschillende persoonlijke factoren. Leeftijd speelt een belangrijke rol - jongere vrouwen kunnen meestal alle opties overwegen, terwijl ouderen vaak beter af zijn met niet-hormonale methoden. Uw levensstijl bepaalt ook mee: vergeet u vaak medicijnen in te nemen, dan is een spiraaltje of implantaat handiger dan de pil.
Medische geschiedenis is cruciaal bij de keuze. Vrouwen met migraine, tromboserisico of leveraandoeningen hebben beperktere opties. Ook roken, overgewicht en familiegeschiedenis van bepaalde ziekten beïnvloeden welke anticonceptie geschikt is.
Een consult met uw huisarts of gynaecoloog is essentieel voor de juiste keuze. Zij beoordelen uw medische geschiktheid en kunnen verschillende opties bespreken. Plan vaak een proefperiode van 3-6 maanden in, omdat uw lichaam tijd nodig heeft om te wennen.
Uw apotheek kan u helpen bij het correct gebruik en signaleren van mogelijke problemen of medicijninteracties.
