Een allergie is een overreactie van het immuunsysteem op normaal onschadelijke stoffen, zoals pollen, huisstofmijt of voedingsmiddelen. Het immuunsysteem beschouwt deze stoffen ten onrechte als bedreigingen en produceert antilichamen die ontstekingsreacties veroorzaken. Deze reacties kunnen variëren van milde klachten tot levensbedreigende situaties. Het immuunsysteem 'onthoudt' de allergenen, waardoor herhaalde blootstelling steeds sterkere reacties kan veroorzaken.
In Nederland komen verschillende allergenen veel voor. Pollen van grassen, bomen en onkruiden veroorzaken seizoensgebonden klachten. Huisstofmijt is een veel voorkomend binnenallergeen. Voedselallergieën ontstaan vaak door koemelk, eieren, noten, vis en gluten. Daarnaast kunnen huisdieren, vooral katten en honden, allergische reacties veroorzaken. Schimmels en bepaalde medicijnen behoren ook tot de frequente veroorzakers van allergieën.
Allergische reacties manifesteren zich op verschillende manieren. Luchtwegklachten omvatten niezen, loopneus, verstopte neus en hoesten. Huidreacties zoals eczeem, jeuk, rode vlekken en zwelling komen regelmatig voor. Oogklachten zoals tranende, jeukende en rode ogen zijn typisch bij hooikoorts. Ernstige reacties kunnen ademhalingsproblemen, zwelling van gezicht en keel, en anafylaxie veroorzaken. Maagdarmklachten zoals misselijkheid, braken en diarree treden op bij voedselallergieën. Symptomen kunnen direct of enkele uren na blootstelling optreden.
Allergie en intolerantie worden vaak verward, maar zijn fundamenteel verschillend. Een allergie betreft het immuunsysteem en kan levensbedreigende reacties veroorzaken, zelfs bij kleine hoeveelheden. Intolerantie daarentegen is een spijsverteringsprobleem waarbij enzymen ontbreken om bepaalde stoffen af te breken. Lactose-intolerantie is hiervan een bekend voorbeeld. Intolerantie veroorzaakt meestal maagdarmklachten en is dosisafhankelijk.
Hooikoorts in Nederland wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door pollen van inheemse planten. Boompollen van hazelaar, els, berk en eik domineren het voorjaar. Graspollen zijn de hoofdveroorzaker in de zomer, terwijl onkruidpollen zoals bijvoet en ambrosia in de late zomer en herfst problemen veroorzaken. Klimaatverandering zorgt voor langere pollenseizoenen en hogere pollenconcentraties, waardoor hooikoortsklachten toenemen.
Het Nederlandse pollenseizoen begint in februari met hazelaar- en elspollen. Boompollen pieken tussen maart en mei. Het grasseizoen loopt van mei tot augustus, met de hoogste concentraties in juni en juli. Onkruidpollen zijn actief van juli tot oktober. Weersomstandigheden beïnvloeden pollenverspreiding sterk: warme, droge en winderige dagen verhogen pollenconcentraties, terwijl regen pollen uit de lucht spoelt.
Hooikoorts veroorzaakt karakteristieke klachten die het dagelijks leven beïnvloeden. Typische symptomen zijn waterige loopneus, herhaaldelijk niezen, jeukende en tranende ogen, en verstopte neus. Daarnaast kunnen hoofdpijn, vermoeidheid en geïrriteerde keel optreden. Symptomen zijn vaak seizoensgebonden en verslechteren bij hoge pollenconcentraties.
Voor hooikoorts zijn verschillende effectieve medicijnen beschikbaar. Antihistaminica vormen de eerste behandelingslijn:
Neusspray met corticosteroïden biedt extra verlichting bij verstopte neus. Oogdruppels helpen specifiek tegen jeukende, rode ogen. Combinatietherapie van antihistaminica met neusspray geeft optimale resultaten bij ernstige hooikoorts.
In Nederland komen bepaalde voedselallergieën het meest voor. Noten, melk, eieren, vis, schaaldieren, soja, tarwe en sesamzaad behoren tot de hoofdveroorzakers van allergische reacties. Deze allergieën kunnen zich al op jonge leeftijd ontwikkelen en variëren van milde symptomen tot ernstige anafylactische reacties. Ongeveer 3-4% van de Nederlandse volwassenen heeft een voedselallergie, waarbij de ernst kan toenemen met de leeftijd. Vroege herkenning en vermijding van allergenen is essentieel voor het voorkomen van gevaarlijke situaties.
Huidallergieën manifesteren zich vaak als eczeem, contactdermatitis of urticaria (netelroos). Eczeem is bijzonder veel voorkomend bij kinderen en kan worden veroorzaakt door voedselallergenen, huidverzorgingsproducten of omgevingsfactoren. De huid wordt rood, droog, jeukend en kan gaan schilferen. Contactdermatitis ontstaat door direct contact met allergenen zoals nikkel, parfum of latex. Een goede huidverzorging en het vermijden van bekende triggers zijn cruciaal voor het beheersen van huidallergieën.
Voedselallergieën kunnen zich uiten door misselijkheid, braken, diarree, huiduitslag, zwelling van lippen en keel, of ademhalingsproblemen. Huidallergieën veroorzaken jeuk, roodheid, zwelling, blaasjes of droge, schilferende huid. Ernstige reacties kunnen leiden tot anafylaxie met symptomen zoals duizeligheid, bewustzijnsverlies en ademhalingsstilstand. Bij vermoeden van een allergische reactie is snelle herkenning en behandeling van levensbelang voor de patiënt.
De behandeling van voedsel- en huidallergieën richt zich op symptoomverlichting en preventie van ernstige reacties. Antihistaminica zoals cetirizine en loratadine helpen bij jeuk en zwelling. Voor ernstigere gevallen worden corticosteroïden zoals Prednisolon voorgeschreven om ontstekingen te verminderen. Huidcrèmes met hydrocortison of calcineurineremmers kunnen lokaal worden toegepast. Bij ernstige allergieën is een EpiPen met adrenaline noodzakelijk. De behandeling omvat:
Huisstofmijten zijn microscopisch kleine organismen die leven in matraszen, kussens, tapijten en stoffering. Hun uitwerpselen en lichaamsdelen veroorzaken allergische reacties bij gevoelige personen. Symptomen zijn een verstopte of loopneus, niezen, tranende ogen, hoesten en bij astmatici ademhalingsproblemen. De klachten zijn vaak 's nachts en 's ochtends het ergst, wanneer de blootstelling aan allergenen het hoogst is. Ongeveer 10% van de Nederlandse bevolking heeft last van huisstofmijtallergie.
Allergie voor katten en honden wordt veroorzaakt door eiwitten in speeksel, urine en huidschilfers van dieren. Kattenhaar is bijzonder allergeen omdat het eiwit Fel d 1 zeer klein is en lang in de lucht blijft hangen. Symptomen zijn niezen, loopneus, jeukende ogen en bij ernstige gevallen astma-aanvallen. Zelfs in huizen zonder huisdieren kunnen deze allergenen aanwezig zijn via kleding en schoenen van bezoekers. Complete vermijding is vaak de enige effectieve oplossing.
Effectieve preventie van binnen-allergenen vereist een gestructureerde aanpak. Gebruik allergeendichte hoezen voor matraszen en kussens, was beddengoed wekelijks op minimaal 60°C, en verwijder tapijten waar mogelijk. Stofzuig regelmatig met een HEPA-filter en houd de luchtvochtigheid onder de 50%. Voor dierallergieën geldt: beperk huisdieren tot bepaalde kamers, borstell dieren buiten en was handen na contact. Preventieve maatregelen omvatten:
Antihistaminica zijn de meest voorgeschreven medicijnen voor allergische reacties. Ze blokkeren de werking van histamine, een stof die vrijkomt bij een allergische reactie en verantwoordelijk is voor symptomen zoals jeuk, niezen en rode ogen. Er zijn verschillende generaties antihistaminica beschikbaar:
Voor lokale behandeling van allergische rhinitis en conjunctivitis zijn verschillende sprays en druppels beschikbaar. Cromoglicaat bevat stabiliseert mestcellen en voorkomt het vrijkomen van histamine. Deze producten zijn veilig voor langdurig gebruik en geschikt voor zowel volwassenen als kinderen.
Corticosteroïd neusspray bevat ontstekingsremmende stoffen zoals fluticason of mometason. Deze zijn zeer effectief voor ernstige hooikoorts en chronische allergische rhinitis. Ze werken het beste wanneer ze dagelijks gebruikt worden tijdens het allergieseizoen.
Bij ernstige allergische reacties (anafylaxie) is een adrenaline auto-injector levensreddend. Deze EpiPen wordt voorgeschreven aan patiënten met bekende ernstige allergieën voor noten, insectensteken of medicijnen. Het is belangrijk om altijd twee auto-injectors bij zich te dragen en familieleden te trainen in het gebruik ervan.
Raadpleeg uw huisarts wanneer allergiesymptomen uw dagelijks leven beïnvloeden, wanneer vrij verkrijgbare medicijnen onvoldoende helpen, of bij tekenen van ernstige reacties zoals ademhalingsproblemen, zwelling van keel of tong, of plotselinge bloeddrukval. Voor kinderen onder de 6 jaar wordt altijd medisch advies aanbevolen voordat u allergiemedicatie geeft.
De beste behandeling van allergieën is het vermijden van bekende allergenen. Voor huisstofmijt kunt u anti-allergische hoezen gebruiken, regelmatig stofzuigen met HEPA-filter en de luchtvochtigheid laag houden. Bij pollenallergie helpt het om ramen dicht te houden tijdens hooikoortsseizoenen, haar te wassen voor het slapen en kleding niet buiten te drogen.
Verschillende natuurlijke supplementen kunnen allergiesymptomen verlichten. Quercetine, een natuurlijke antihistamine uit ui en appels, kan ontstekingsreacties verminderen. Probiotica ondersteunen het immuunsysteem en kunnen de allergiegevoeligheid verlagen. Lokale honing wordt traditioneel gebruikt, hoewel wetenschappelijk bewijs beperkt is.
Nederlandse apotheken bieden een breed assortiment hypoallergene producten voor gevoelige huid en allergieën:
Professionele allergiediagnostiek via huidpriktest of bloedonderzoek is essentieel voor effectieve behandeling. In Nederland kunt u via uw huisarts doorverwezen worden naar een allergoloog. Accurate diagnose voorkomt onnodige beperkingen en zorgt voor gerichte behandeling. Voedselallergieën vereisen vooral zorgvuldige diagnostiek vanwege mogelijke ernstige reacties.
